Muzeum Odry we Wrocławiu

W Otwartym Muzeum Odry zobaczyć możemy unikalne sprzęty ciężkie powstałe jeszcze przed II wojną światową, samo muzeum powstało jednak stosunkowo niedawno, bo w 1998 roku.

Muzeum Odry zostało zorganizowane przez Fundację Otwartego Muzeum Techniki. Pierwszym zabytkiem, które Fundacja wespół z Biurem Studiów i Dokumentacji Zabytków Techniki zdecydowało się odbudować był holownik parowy „Nadbór” (1949). Obecnie holownik funkcjonuje jako laboratorium, szkoła i muzeum i jest jedynym śródlądowym statkiem parowym w Polsce zachowanym w stanie bliskim pierwotnemu, z utrzymaną oryginalną maszyną parową napędową, kotłownią, układem sterowania, sterówką, bogatym wyposażeniem i kadłubem w dobrym stanie.

Holownik parowy Nadbór zbudowany został w Holandii, miał pełnić służbę liniową przy holowaniu barek towarowych pomiędzy Koźlem (oraz Gliwicami), a Wrocławiem. Monopol na takie działania miał do końca lat 60., później wyparty został przez zestawy pchane oraz zestawy combi. HP „Nadbór” po wycofaniu z linii był używany w charakterze pływającej kotłowni, a potem pracował jeszcze na Łabie w Czechach. Zaopatrywał plac budowy stopnia wodnego w parę technologiczną i energię elektryczną. W 1982 r. próbowano go wykorzystać na akwenach Wrocławskiego Węzła Wodnego w roli lodołamacza, jednak nie sprawdził się w tej funkcji. Ostatecznie odstawiono go na postojowisko Osobowice I. W latach 90. zaczęto podejmować pierwsze próby ekspozycji i rewaloryzacji statku, mimo że nie przynosiły one oczekiwanych efektów to jednak sprawiły, że holownik przetrwał w dobrym stanie do dziś, w końcu w lipcu 1998 r. podjęto się remontu statku.

Cztery lata później Muzeum Odry zakupiło dźwig pływający Wróblin, a w 2003 roku flotyllę powiększono o barkę towarową, krytą „Ż-2107” o nazwie „Irena”.

Dźwig pływający Wróblin zbudowany został w latach 1938-1939 w stoczni A. Riedel w Fürstenbergu nad Odrą. Po zakończeniu II wojny światowej trafił do Wrocławia, gdzie wykorzystywany był w pracach budowlanych na Odrze.

„Wróblin” pracował we Wrocławiu nieprzerwanie do 19 marca 1954 r., kiedy to pękł cylinder i blok silnika S-64 napędzającego agregat prądotwórczy, dostarczający energii elektrycznej silnikom napędowym dźwigu. Wtedy przetransportowano go do Koźla, gdzie przez szereg lat dźwig był stopniowo remontowany. Drugą młodość „Wróblin” przeżył za sprawą Fundacji, która w przeciągu roku urządziła na nim lektorium, sam zaś dźwig odbudowała i we współpracy z miejskim sztabem antykryzysowym Wrocławia przywróciła do stanu umożliwiającego udział jednostki w akcjach ratowniczych na Wrocławskim Węźle Wodnym.

W 2003 r. flotylla FOMT poszerzyła się o kolejny zabytek – barkę towarową, krytą „Ż-2107” (1936). W planach jest stworzenie z barki pływającego Centrum Interpretacji Dziedzictwa Technicznego Odry, przerobienie ładowni na sale wykładowe, projekcyjne oraz konferencyjne, a także stworzenie pomieszczenia przeznaczonego na stałą ekspozycję muzealną.

Obecnie role holownika, dźwigu pływającego i barki towarowej wzajemnie się przenikają i uzupełniają. Nadbór oraz Wróblin pełnią rolę szkoły, sali wykładowej i projekcyjnej. Na ich pokładach prowadzone są wykłady i seminaria z zakresu historii techniki i ochrony zabytków techniki dla studentów i doktorantów Politechniki Wrocławskiej.

Nadbór i Wróblin są także statkami- muzeami ponieważ poprzez udostępnienie sterówki, maszynowni czy kotłowni z oryginalnym wyposażeniem są idealnym miejscem do organizacji wystaw, projekcji, lekcji muzealnych czy spotkań tematycznych.